სკოლის შესახებ

 მცხეთაში სწავლა-განათლების საქმეს დიდი ხნის ისტორია აქვს. ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძართან არსებობდა დიდი კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი, სადაც ხდებოდა ძველი ხელნაწერების აღდგენა-გადაწერა. აქვე არსებობდა უდიდესი ბიბლიოთეკა, სადაც ინახებოდა  ათასობით წიგნი და რომელიც მტერთა შემოსევების შედეგად განადგურებულია.ამ ბიბლიოთეკიდან გადარჩენილა მხოლოდ 53 ხელნაწერი, მათ შორის ქართლის ცხოვრების მცხეთური ვარიანტი დღეს ისინი ხელნაწერთა ინსტიტუტშია დაცული .

გაზეთ ,,ივერიის’’პუბლიკაციები საშუალებას გვაძლევს წარმოვიდგინოთ, თუ როგორ იდგა სწავლა-განათლების საქმე ჩვენს ქალაქში გასული საუკუნის მიწურულს. ამ დროს მცხეთაში არსებულა სამრევლო სასწავლებელი, სადაც გაკვეთილებს ახალგაზრდა მღვდელი ატარებდა.1895 წლის 21 აპრილის ნომერში დაბეჭდილ ინფორმაციაში ვკითხულობთ: „ჩვენი სასწავლებლის საქმე ძალიან კარგად მიდის, მაგრამ მაინც მტრები ბევრი ჰყავს. სხვათა შორის ადგილობრივი მცხოვრები მ-კო ხიზი შესჩენია სოფელს (იგულისხმება მცხეთა) და ურჩევს, ,,სკოლა დავკეტოთო!“ საკვირველია ღმერთმანი, ასეთი თავხედობა. ნეტა რა ეხარჯებათ მცხეთელებს ჯამაგირის მეტი (300 მანეთი). დანარჩენი სულ მუქთაა. შენობა საეკლესიოა, სამოსწავლო ნივთებიც მუქთად გვეძლევა, მაგრამ ბოროტებას ვინ ალაგმავს?..მასწავლებელს 300 მანეთი ჰქონია მაშინ, როცა ერთი პურის ფასი შაური ყოფილა.

ამ პერიოდში მცხეთაში ორი სასწავლებელი მოქმედებდა. ერთი დედათა მონასტერთან-ქალებისათვის და მეორე - ქალ-ვაჟთათვის. სწავლა 1 სექტემბერს იწყებოდა I-IVკლასებში. სასწავლებელს მართავდა საბჭო , შესასვლელად საჭირო იყო დაბადებისა და ჯანმრთელობის მოწმობები. სასწავლებელში ხდებოდა შემდეგი საგნების ათვისება: ქართული, რუსული, არითმეტიკა, გეოგრაფია, გალობა და ხელსაქმე. სურვილის შემთხვევაში - ფრანგული, რომლის ღირებულებასაც მოსწავლე დამატებით იხდიდა. საერთო გადასახადი სრული პანსიონისათვის წელიწადში 120 მანეთი იყო .

განათლების საქმეს მცხეთაში ემსახურებოდა წიგნთსაცავი ანუ ბიბლიოთეკა , რომელიც 1889 წელს გახსნილა. ამ საქმეს გულისხმიერად უძღვებოდა კნეინა ციციშვილი. მცხეთელებს ძალიან ყვარებიათ წიგნთსაცავში შესვლა და ქალბატონი ციციშვილიც მათი დიდი სიყვარულით სარგრბლობდა თურმე.

სწავლა-განათლების ასეთი სურათი გამოიკვეთა „ივერიის‘’ მასალების მიხედვით XIX საუკუნის მიწურულს მცხეთაში. ქალბატონი შურა ზურაბიშვილის  გადმოცემით დღევანდელი მუსიკალური სკოლის შენობაში 1901-1921 წლებში გახსნილი ყოფილა დაწყებითი 4 კლასიანი სასწავლებელი,რომელიც საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს მეორედ დაპყრობის შემდეგ გადაკეთებულა შვიდწლედად.1934 წლიდან კი მცხეთაში შვიდწლედის პარალელურად იხსნება პედაგოგიური სასწავლებელი, რომელიც 1942 წელს გაუქმებულა.

დგება 1939 წელი. მცხეთაში იბადება საშუალო სკოლა,რომელიც დღიდან დაარსების მცხეთელთა საგანმანათლებლო კერას წარმოადგენს. იგი თავის მისიას კვლავ განაგრძობს. დღეს უკვე  სსიპ ქალაქ მცხეთის N1 საჯარო  სკოლად წოდებული.

1939 წელს მცხეთაში დაარსდა საშუალო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლა, თუმცა ერთიანი შენობა არ არსებობდა. დაწყებითი I-IV კლასებში სასწავლო პროცესი მიმდინარეობდა დღევანდელ სამუსიკო სკოლაში, ხოლო V-XI კლასები და ადმინისტრაცია მოთავსებული ყოფილა სტამბის შენობაში. დირექტორად დაინიშნა ვლადიმერ პაპიაშვილი (სპეციალობით ფიზიკოსი), რომელიც ომის დაწყებისთანავე სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს. სკოლის დირექტორი კი გახდა ქალბატონი ოლია ყანჩაველი (1941-1945წ.წ.)

დიდი სამამულო ომის წლებში დაწყებითი კლასები დროებით გადადის სვეტიცხოვლის ტაძრის ტერიტორიაზე მდებარე ანტონ კათალიკოსის რეზიდენციაში.სულ მალე იქ სამხედრო შტაბი იდებს ბინას ,ხოლო სკოლა შენობის გარეშე რჩება.

მცხეთის რაიონის განათლების განყოფილება იძულებული გახდა ექირავა რამდენიმე ოთახი-ბატონ მიხეილ თათარაშვილისა და ქალბატონ ზინა იმერლიშვილის ოჯახებში და იქ მოეთავსებინა ღია ცის ქვეშ დარჩენილი მოსწავლეები.ომის წლებში და შემდეგაც, მცხეთის საშუალო სკოლაში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდნენ ქალბატონები: ბაბულია ალავიძე, ელენე ხამხაძე, ნინო შარაშიძე, ამალია ხატისოვი, მარიამ მუხადგვერდელი, თამარ სახვაძე, ნადია გარსევანიშვილი, თამარ ტოგონიძე, ოლია მაჩხანელი, ალექსანდრა (შურა) ზურაბიშვილი, ელენე წულუკიძე და ბატონები:პავლე ჩქარეული, ბუჭუ რევია და სხვანი.

დაახლოებით 1944-1947 წლებში დაწყებითი კლასები ფუნქციონირებდა სამთავროს დედათა მონასტრის ტერიტორიაზე. ამავე პერიოდში იწყება დღევანდელი ჩვენი სკოლის შენება, რომელსაც დაქირავებული გერმანელი ტყვეები აგებდნენ. ეს ძველი კორპუსი დღესაც ფუნქციონირებს. მშენებლობა დამთავრდა 1947 წელს და ამავე წლის პირველ სექტემბერს პირველი ზარიც დაირეკა.

იყო თუ არა ეს დღე განსაკუთრებულად დასამახსოვრებელი?

სამწუხაროდ, არა! 1947 წლის პირველი სექტემბერი არაფრით გამოირჩეოდა. ალბათ, იმიტომ, რომ ომი ახალი დამთავრებული იყო და ხალხს ნაკლებად ეზეიმებოდა.

ამ დროს სკოლას ხელმძრვანელობდა მცხეთელი ქალბატონი მარიამ ლაშხაური-სპეციალობით ფილოლოგი. სასწავლო ნაწილის გამგე კი გახლდათ ნინო ხუციშვილი, სპეციალობით ისტორიკოსი. იგი საკმაოდ დიდი ხანი ასრულებდა ამ მოვალეობას. მარი ლაშხაური-ენერგიული, საქმის მცოდნე, კარგი ორგანიზატორი ყოფილა.

ჩვენს მკითხველებს ალბათ აინტერესებთ, როგორ იცვამდა 40-70-იანი წლების მოსწავლე-ახალგაზრდობა?

არსებობდა სტანდარტული, ყველასათვის ერთნაირი მოსწავლის ფორმა-გოგონებისთვის ყავისფერი კაბები თეთრი საყელოთი და შავი წინსაფრებით, ხოლო ვაჟებისთვის-ნაცრისფერი შარვლები და თეთრი პერანგები.

სკოლაში საკმაოდ მკაცრი დისციპლინა და რეჟიმი ყოფილა. მისი შინაგანაწესი უნდა შეესრულებინა ყველას-მასწავლებელსაც და მოსწავლესაც. სასტიკად იკრძალებოდა დაგვიანება და გაცდენა. მიუხედავად იმისა,რომ წიგნებისა და სასწავლო ნივთების შეძენა უჭირდათ ბავშვებს, მოსწრება მაინც მაღალი იყო.

1950 წლიდან სკოლას ახალი დირექტორი ჰყავს-ბატონი კოტე(კოტია) ჩიხლაძე, სპეციალობით ქიმიკოსი. მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა მოსწავლეთა  შრომით  საქმიანობას. მათ დაამუშავეს სკოლის შემოგარენში მდებარე მიწის ნაკვეთი, ხოლო მოსავლის რეალიზაციით აღებული თანხით შეიძინეს ფორტეპიანო ,,საქართველო“ და მსუბუქი ავტომანქანა.

დიდი ყურადრება ეთმობა სპორტსა და თვითშემოქმედებას.თითოეული მცხეთელი ვაჟის სახელთან ასოცირდება კარგი ნიჩბოსანი. სკოლას ჰყავდა შესანიშნავი მომღერალთა გუნდი, მგალობლები, ქართული ცეკვის ანსამბლი.

ამ პერიოდიდან ენიჭებათ წარჩინებულ მოსწავლეებს ოქროს ან ვერცხლის მედალი. მედალოსანი კურსდამთავრებული უგამოცდოდ ირიცხებოდა უმაღლეს სასწავლებელში.1952 წლიდან სკოლის დირექტორია ალექსანდრე ბარისაშვილი (გეოგრაფი), 1858 წლიდან-კოტე ქოქოსაძე(ისტორიკოსი), შემდეგ კი ენრიკო ხარაბაძე (მათემატიკოსი). ამ დროს სკოლა ჩვეულებრივი საბჭოური წესებით ცხოვრობს.

მცხეთის პირველი საშუალო სკოლა დაარსდა კომუნისტური პარტიის ჰეგემონიის პერიოდში.  იგი საბჭოური სასწავლებლის მოდელის ჩარჩოებში იყო მოქცეული.

დღევანდელ  პირველსკოლელებს, ალბათ,დააინტერესებთ,როგორ ხდებოდა

მოსწავლე პიონერული ან კომკავშირული მანდატის მფლობელი ?

განაწევრიანება ნებაყოფლობითი იყო თუ რა?კითხვა-კითხვაზე იბადება.....

13-14 წლის მოსწავლეს(ოროსნის  გამოკლებით),მისი სურვილის გაუთვალისწინებლად იღებდნენ კომკავშირში. პირველ ეტაპზე მოსწავლის წინასწარი მომზადება ხდებოდა .(იგულისხმება ლენინური იდეოლოგიის გაცნობა). შემდეგ სათანადო დოკუმენტაციას წარადგენდნენ ალკკ-ს რაიკომში და გაერთიანებული ბიუროს სხდომაზე  მანდატსა და სამკერდე ნიშანს (პროლეტარიატის ბელადის გამოსახულებით) გადასცემდნენ  მოწაფეს. ეს იმის დასტური იყო, რომ მათ რიგებს კიდევ ერთი კომკავშირელი შეემატა.

ახალგაზრდა ლენინური კომუნისტური კავშირი (შემოკლებით ალკკ), თითოეული სკოლის  მოსწავლეს  თავის  ვალდებულებებს  აკისრებდა: ყოველთვიურად უნდა გადაეხადათ საწევრო, უნდა ეცხოვრათ ლენინური პრინციპებით .......

სკოლის ალკკ მდივანი, რომელიც ირჩეოდა ერთი წლის ვადით და აუცილებლად უნდა ყოფილიყო კარგოსანი ან ფრიადოსანი მოსწავლე, ხელმძღვანელობდა კომკავშირულ საქმიანობას. ამის პარალელურად  მოსწავლეთა კომიტეტიც მუშაობდა.

ამ დროს სკოლაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა კლასებში პოლიტინფორმაციის მიწოდებას, რომელიც ცხოვრების ყველა სფეროს მოიცავდა . სავალდებულო იყო ლენინური ნორმატივების ჩათვლაც.

10-14 წლის ბავშვებსაც, მათი სურვილის მიუხედავად, ლენინურ იდეოლოგიას ახვევდნენ თავზე. ყველა წითელყელსახვევიანი-პიონერი იყო. მათ საქმიანობას წარმართავდა პონერხელმძღვანელი (უფროსიც და უმცროსიც). სასკოლო რაზმების შენაერთს-რაზმეული ერქვა. კლასებში კი არჩეულნი იყვნენ რაზმის საბჭოს თავჯდომარეები. პერიოდულად ეწყობოდა პიონერული ხაზი, სადაც ხდებოდა პატაკის ჩაბარება. ამ პერიოდის სკოლა აქტიური შრომითი საქმიანობით ცხოვრობდა.

ყოველ  შემოდგომაზე  პირველსკოლელები  ეხმარებოდნენ  მცხეთელ  მევენახეებს ყურძნის მოსავლის აღებაში(ერთ წელიწადს,ყურძნის  სეზონზე გამოყოფილი პრემიით  შეიძინეს სასულე ორკესტრის ინსტრუმენტები).

ბავშვები ზრდიდნენ აბრეშუმის ჭიას, აგროვებდნენ და აბარებდნენ ჯართსა თუ მაკულატურას.სკოლას ჰყავდა სასულე ორკესტრი. (ხელ-ლი: ბატონი გოგი ალიბეგაშვილი, მრავალი ოლიმპიადის ლაურეატი),სწორედ მათი აკომპანიმენტით სრულდებოდა ყოველ დილას გამამხნევებელი ვარჯიშები; სამეჯლისო ცეკვების ანსამბლი (ხელ-ლი:ქორეოგრაფი გიორგი პოღოსოვი);ქართული ცეკვების ანსამბლი,რომელიც მოწვეული იყო ტუაპსეში. ფუნქციონირებდა  მხარეთმცოდნეობის  მუზეუმი, რომელიც  მოაწყო ქ-მა თამარ ხუბეროვმა.

სკოლაში  გამკაცრებული იყო დისციპლინა. ყოველდღიურად  ეწყობოდა  მასწავლებელთა რეიდები ქუჩებში,ახალგაზრდების თავშეყრის  ადგილებში. კინოთეტრ  ,,კარიბჭეში“ 8-საათიან სეანსზე ბავშვების დასწრება არ შეიძლებოდა. საეკლესიო დღესასწაულის დროს  მოსწავლეების ტაძარში შესვლა  დანაშაულის ტოლფასი იყო.

ყოველი მოსწავლე სხვადასხვა პერიოდში ოქტომბრელიც იყო, პიონერიც და კომკავშირელიც. თუ ახალგაზრდა, გარკვეული მოსაზრებით, კომკავშირში გაერთიანებაზე უარს განაცხადებდა, რაც ძალიან იშვიათად ხდებოდა,ისე უყურებდნენ როგორც მტერს, მავნებელს  და სათანადოდაც  სჯიდნენ.

   გაგაცანით სკოლის იდეოლოგიური ცხოვრება  საბჭოთა ეპოქაში.

   ესეც ისტორიაა..